De dag na een migraineaanval heeft 80% een gammele dag, zo wees een dagboekstudie uit. Moeheid, je gekraakt voelen, moeite met concentreren en last van de nek. Bij vrijwel iedereen was dat na 24 uur over. Velen hadden ook een naar gevoel in het hoofd. Medicijnen genomen of niet, dat maakt niet uit. De ernst van de migraine maakt ook niet uit. Onlangs heb ik de familie opgehaald van Schiphol. De landing was snoeihard, vertelden ze. Zou de piloot

Schuldgevoel is er in soorten. Terecht schuldgevoel over iets stoms wat anders had gekund. Een onbehouwen opmerking tegen je irritante moeder bijvoorbeeld. En er is onterecht schuldgevoel, uit gewoonte. Die gewoonte is: tegenslag allereerst aan je eigen falen wijten. Het andere uiterste kent u ook. Dat zijn mensen die bij tegenslag gewoontegetrouw anderen de schuld te geven, of de regering, of hun partner. Je kunt het zien als een internaliserende tegenover een externaliserende instelling. Eigen-schuld-eerst tegenover altijd-andermans-schuld. Vermoedelijk zijn dit vaste persoonseigenschappen. Persoonlijk ben ik een internaliserend mens. Als ik weer eens een glas laat vallen ben ik boos op mezelf. Externaliserende mensen zouden boos zijn op het glas of op de kat. Het schuldgevoel bij hoofdpijn is misschien wel beide: én terecht én onterecht schuldgevoel *. Het schuldgevoel is onterecht, omdat je nu eenmaal een hoofdpijnmens bent. Daar verander je niets aan. Daar moet je je niet schuldig over voelen. Het schuldgevoel is deels terecht, als je wel erg onhandig omgaat met je hoofdpijn. Een voorbeeld. De doorholler

Triptan gebruik voor migraine tijdens zwangerschap, het is een lastig probleem. Tot nu toe is er geen nadeel gevonden. Vanaf 1991 werden alle gevallen geregistreerd door de fabrikant. Gelukkig maar, want je kunt niet zo maar experimenten doen met triptanen bij zwangeren. Die registratie is onlangs gestopt, omdat de resultaten geruststellend waren. Nu is een meta-analyse verschenen. Eén case-control studie en 5 cohortstudies waren goed genoeg, samen 4200 deelnemers. Clinical trials, de krachtigste bewijsvorm, die zijn er niet. De conclusie is dat er bij zwangere triptan gebruikers niet meer vroeggeboortes gevonden zijn en niet meer aangeboren afwijkingen bij de kinderen. Geruststellend dus. Subtiele afwijkingen bij de baby,

Acupunctuur is regelmatig onderzocht op zijn effect op gewone hoofdpijn en op migraine. Hiermee wordt het preventieve effect bedoeld op het aantal migrainedagen, niet als aanvalsbehandeling. Onlangs is de meest recente literatuur bekeken. Het lijkt er steeds meer op dat ‘er wat in zit, in die acupunctuur’. Maar raar blijft het, want nepacupunctuur werkt ook. 

Wetenschap is geloof

De kwaliteit, de zeggingskracht dus, van de studies naar acupunctuur is vaak matig. Daarom worden er strenge literatuur beoordelingen gedaan, waarbij flutstudies aan de kant worden geschoven. Dan zie je verschillen ontstaan in interpretatie, want de één is strenger dan de ander. Dat komt omdat wetenschappers gelovigen zijn. Ze geloven van tevoren meer of minder of iets werkt of niet werkt. Dan lezen ze de studies en verandert hun opvatting. Wie begon met groot ongeloof heeft heel veel, heel goede studies nodig om een positieve conclusie te trekken. Dat geldt voor het Nederlands Huisartsgenootschap. Wie tevoren al wel dacht dat acupunctuur wat deed is makkelijker te overtuigen en schrijft eerder een positief advies. Dat geldt voor acupuncturist Da Silva uit Edinburgh. Wetenschap is objectief. Maar de interpretatie is een kwestie van vooraf-geloof.

De anekdote luidt dat een Franse neuroloog uit Bordeaux in de 19e eeuw betoogde dat je van witte Italiaanse wijn hoofdpijn krijgt.  Een Italiaanse dokter argumenteerde dat hoofdpijn alleen voorkwam na rode Franse wijn. Het ziet er naar uit dat de Italiaan gelijk had. Rode wijn geeft vermoedelijk bij meer mensen hoofdpijn dan witte wijn. Maar Frans of Italiaans maakt niet uit. Het gaat om het soort druif en om de wijnmaak techniek.

Hoofdpijn bij kinderen is niet veel anders dan bij grote mensen. Ook bij kinderen zoeken mensen die ene oorzaak, de verklaring die ook de oplossing is. Maar ja, een gezondheidsprobleem is geen raar geluidje in een dieselmotor wat je even kunt fixen. Ouders denken dan aan brillen, voeding, cola en kaakholtes. Daar komt nooit wat uit. Want een bril nodig hebben geeft zelden hoofdpijn. En als het al hoofdpijn geeft, dan is het een geringe hoofdpijn. ’s Ochtends geen hoofdpijn natuurlijk, langzaam toenemend in de loop van de dag met veel kijkinspanning, zoals gamen en TV-kijken. Voeding is geen oorzaak van hoofdpijn. Meer woorden maak ik er niet aan vuil. Cola ook niet. Nou ja, maandenlang 2 liter cola drinken geeft bij sommige jongelui een zeurende hoofdpijn, niet erg, wel vervelend. Stop een paar weken en begin dan weer met 2 liter cola. Dan weet je of het er mee te maken heeft. De KNO-arts bezoeken met vragen over neusbijholtes heeft geen zin. Een chronische holteontsteking bij kinderen is extreem zeldzaam. Bovendien

Spanningshoofdpijn is het verkeerde woord voor gewone hoofdpijn, hoofdpijn die we niet snappen maar heel goed kennen. De term ‘spanningshoofdpijn’ suggereert spanningen als vanzelfsprekend oorzaak. Mij lijkt het een verlegenheiddiagnose iets psychisch te noemen omdat we het niet snappen. Het is bovendien onjuist gebleken. Meestal is deze hoofdpijn er zomaar, zonder gemakkelijke verklaring. Toen hebben we ‘spierspanninghoofdpijn’ als term verzonnen. Dat bleek ook fout. Er is geen algemeen verband tussen spierspanning en hoofdpijn. Internationaal hebben de hoofdpijngeleerden dit opgelost door het 'tension-type headache' te noemen, in ongemakkelijke afwachting van een betere term. Tegelijk kunnen patiënten de benaming ‘gewone hoofdpijn’ denigrerend vinden, want het is toch wel heel erg. Dat moeten dokters goed snappen. Patiënten kunnen behoorlijk lange tenen hebben. Ze zien graag dat een diagnose ook erkenning uitstraalt. Daarom wordt de holle term fibromyalgie voor onbegrepen gegeneraliseerde pijn  zeer gewaardeerd door patiënten. Wat mij betreft is dit allemaal niet nodig.

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn is meer hoofdpijn krijgen door voortdurend pijnstillers te slikken voor de hoofdpijn. De pijnstillers werken steeds korter en steeds minder, waardoor er meer en vaker geslikt wordt. Sommigen hebben daar aanleg voor. Het is psychisch, want voortdurend pijnstillers slikken is pijngedrag. Een hersenstoornis is het ook, want het breinfunctioneren is veranderd bij deze patiënten. Bijzonder is dat het soort pijnstiller niet uitmaakt. Wie per week twee dagen paracetamol neemt voor de hoofdpijn, twee dagen ibuprofen en één dag migraine medicijnen zal een nieuwe chronische hoofdpijn erbij krijgen. Het is geen eigenschap van de pijnstillers, maar van de slikker zelf.

 Nummulaire hoofdpijn, een muntgrote plek op de schedel die pijn doet, is een raadselachtige soort hoofdpijn. De pijnlijke ronde plek is een paar centimeter groot (1-10 cm). De pijn is meestal gering tot matig, bij een kwart ernstig. Het is zeldzaam, denken we. De ene studie vermeldt een voorkomen van 0,01%, de andere 5% van de patiënten van hoofdpijnklinieken. Ik heb er maar een handvol gezien. Er zijn totaal 200 gevallen beschreven in de literatuur. Velen zullen er niet mee naar de dokter gaan. Een meneer in Peking wel. Die stond erop dat dat pijnlijke stukje huid eruit gesneden werd. Blijkbaar is in China de vraaggestuurde marktwerking veel verder dan in Nederland. De pijn kwam vlot weer terug bij die Chinese meneer, op een muntgrote plek net naast het huidtransplantaat. Dit betekent

Seks verlicht een migraineaanval bij een kwart van de migraine mensen. Bij 10% verdwijnt de aanval helemaal, bij nog eens 30% wordt het minder. Dit geldt voor mannen en voor vrouwen, voor masturberen en voor samen seks. Sommigen vertelden dat het moment tijdens de aanval uitmaakte voor het effect. Overigens werd de migraine bij 15% erger van seks.

Ik denk niet dat migraine psychisch is. Komt migraine door stress? Ik denk het niet. Migraine is misschien wel een kwestie van opvatting. Want het is maar hoe je van nature tegenslag bekijkt. Dat bepaalt je opvatting over de oorzaak van jouw migraine aanvallen. De één ervaart alle pech als eigen falen; de tobbers. De ander verwijt alle tegenslag aan anderen, de samenleving, de regering. Dit zijn de verwijters. Wie in evenwicht is kijkt er nuchterder tegenaan. Soms is het je eigen schuld, soms was een ander slordig. Vaak is het van beide wat. Het is maar hoe je er tegen aan kijkt. Bij mij zelf hangt het er van af in welke bui ik ben, tobberig of mopperig. Ik glimlach dan in mijn hoofd, tegen mezelf. Het blijkt dat meer migraine aanvallen krijgen samenhangt met de opvatting dat je migraine aanvallen opgeroepen worden door externe factoren.

Minder voorschrijven van dure triptanen voor migraine en meer goedkope is een target van de ziektekostenverzekeraar. Dat is logisch, want de prijzen van de zeven triptanen lopen van een dubbeltje (zonder patent) tot 4 euro (met patent). Alle triptanen hebben toch een gelijke werkzaamheid, toch? Dat klopt voor populaties, maar niet per persoon. Een denkfoutje dus.

Er wordt veel geïnjecteerd in mensen, met verdoving, corticosteroïden, Botox of met acupunctuur, zonder iets te injecteren. Bij zenuwpijn injecteer ik wel eens lidocaïne, lokale verdoving, tegen die zenuw aan. Soms gebeurt er iets raars. Dan komt die zenuwpijn minder ernstig terug als de verdoving is uitgewerkt. Een enkele keer is de zenuwpijn zelfs helemaal verdwenen. Dat klopt niet. Ik denk dan maar dat zo’n zenuw zich heeft vergist met pijnsignalen afgeven zonder reden. De pijn blijft rondzingen. Na de verdoving wordt die suffe zenuw wakker en stopt met die onzin van pijnsignalen geven. Laatst heb ik een verdovende injectie gegeven bij nummulaire hoofdpijn, een raadselachtige muntgrote pijnplek bovenop het hoofd, waar geen behandeling voor bekend is. De injectie hielp blijvend. Ik snap daar niets van.

Sommige mensen met migraine hebben tijdens de aanval een overgevoelige huid. Aanraken doet al pijn, haren kammen doet zeer.  Dat kan het halve hoofd zijn of je hele lichaam. Allodynie heet dat. Allodynie gaat samen met het ervaren van meer prikkels die de aanval kunnen opwekken, de migraine triggers, zo blijkt  (*). Een theorie is dit te zien als een subtype van migraine. Sommige mensen met migraine hebben deze twee migraine symptomen, anderen niet. Mijn theorie is dat deze speciale mensen met migraine iets gemeenschappelijks hebben. Misschien zijn het wel introspectieve denkers. Misschien zijn het wanhopige zoekers naar wat er in hun hoofd gebeurt.

De familie van hoofdpijnen kent zijn vreemde vogels. Dat zijn hoofdpijnen die niet passen in de diagnostische categorieën waar wij zo van houden. Bij echte vogels is het gemakkelijk. Je pakt een verrekijker en je weet of het een geelgors of een groenling is. De geelling en de groengors bestaan niet. Bij vreemde hoofdpijnsoorten kan dat wel. Ik noem ze clustraine of migruster. Die lijken op clusterhoofdpijn en hebben migraine kenmerken, of ze lijken op migraine maar hebben ook kenmerken van clusterhoofdpijn. Volgens de officieel afgesproken criteria mag je het geen migraine en geen cluster noemen. Ze hebben geen naam, er is geen diagnose. Daarom is er geen beproefde behandeling.

Als de migraineaanval volop bezig is, dan is het onderscheid met gewone hoofdpijn niet moeilijk. Maar dan ben je te laat met je migrainemedicijnen. Uit angst dat een gewone hoofdpijn een migraineaanval oproept nemen mensen een triptan bij elke hoofdpijn. Die redenering klopt niet en je krijgt er een derde hoofdpijn bij, de medicatie-afhankelijke hoofdpijn. Het eindigt met een brei van drie ernstige hoofdpijnen door elkaar. Hoe herken je aan het begin of het een migraine wordt of gewone hoofdpijn? Wanneer moet je medicijnen nemen, wanneer kun je beter de hond uitlaten?

In de leerboeken staat dat aura voorafgaan aan de migraine. Daarna ontwikkelt zich de aanval met toename van de ernst van de pijn en geleidelijk aan komen de andere symptomen erbij. Die aanloop duurt meestal twee uur, soms korter, soms langer. Tijdens die aanloop werken aanvalsmedicijnen het beste. Dat blijkt niet helemaal te kloppen, want bij 73% begint de hoofdpijn al tijdens de aura. Ook andere symptomen kunnen soms vroeg beginnen, tijdens de aurafase. Bij 51% treedt al vroeg misselijkheid op, bij 88% overgevoeligheid voor licht, bij 73% voor harde geluiden. Sterker nog, binnen de eerste 15 minuten van de aura voldoet meer dan de helft al aan alle criteria voor migraine. Misschien

Wel of geen effect van migrainemedicijnen – de triptanen - om gewone hoofdpijn van migraine te onderscheiden is geen goede aanpak. Een behandeling die aanslaat pleit niet zomaar voor de diagnose. Voor een diagnose is diagnostiek nodig. Hoge koorts die hoog blijft ondanks paracetamol betekent niet dat er geen koorts is. Er is ooit een vergelijkende studie gedaan waarbij bleek dat mensen met spanningshoofdpijn ook kunnen opknappen van een triptan. Ik heb dit nooit in het openbaar durven vertellen, bang als ik was dat half Nederland triptanen ging gebruiken. Want half Nederland heeft gewone hoofdpijn en triptanen zijn pittige en dure medicijnen.

Als we een toevaltumor vinden, dan noemen we dat gekscherend een incidentaloom. Geruststellingdiagnostiek levert veel incidentalomen op. Zomaar een CT-scan doen bij onverdachte hoofdpijn levert een tumor op bij 0,5% van de mensen. Bij mensen zonder hoofdpijn ook. Dat heeft dus geen zin. Ze vinden altijd wat, zonder verband met de klachten. De meer precieze MRI-scan bij mensen zonder klachten is nog erger. Dan zie je soms allerlei vlekjes die je niet snapt; en wat dan?  Als het al op een hersentumor lijkt, dan zijn dat de categorieën groeit-niet-dus-afblijven, niet-te-behandelen, behandel-pas-bij-klachten, behandel-bij-groei of geen-idee-wat-we-daar-zien. Je weet langer dat je een hersentumor hebt, maar je kunt er niets mee. Je leeft geen dag langer.

Hij had een chronisch dagelijks spanningshoofd, zonder pijn. Ik heb er een diagnose voor uit moeten vinden, want "spanningshoofd" bestaat niet, spanningshoofdpijn wel. Dat van die spanning is overigens raar,  want meestal heeft de chronisch dagelijkse vorm niets met stress te maken, noch met spierspanning, wetenschappelijk aangetoond. Bij hem wel met het laatste. Alle spieren zaten strak om zijn hoofd, zonder stress. Dat gaf een drukkend, vermoeid wattengevoel, geen pijn. Dat beheerste al jaren zijn leven. Vele therapeuten had hij er voor bezocht. Voor de rest was het hetzelfde als spanningshoofdpijn. 

Een hoofdpijnpatiënt mailde "Veel mensen in mijn omgeving verbazen zich dat er geen MRI-scan wordt gemaakt". Ze had een chronisch dagelijkse hoofdpijn, ontstaan toen ze overspannen werd, maanden geleden. Wat eerst kwam en wat daarna, dat was niet duidelijk. Ze stopte op mijn verzoek met dagelijks pijnstiller gebruik en de hoofdpijn knapte op. Ze ging weer aan het werk. Na enige maanden kreeg ze weer meer hoofdpijn, ze kreeg weer overspanningklachten en ze ging weer de ziektewet in.

Algemene overgevoeligheid voor licht hoor je vaak van migraine mensen. De hypergevoeligheid voor schel licht tijdens de migraine aanval is een vast kenmerk bij veel migraine mensen, maar niet van allemaal. Licht als uitlokker voor een migraine aanval kan ook. Het lijkt erop dat bijzondere kleuren, soorten licht en flikkeringen een aanval kunnen uitlokken, maar ik denk dat dit zeldzaam is. Misschien is er nog een vierde relatie tussen licht en migraine. Oorzaak en gevolg kunnen namelijk ook omgekeerd zijn en dan helpt een gekleurde bril niet.

Ze heeft tien jaar hoofdpijn, vanaf haar 7e. De laatste jaren heeft ze dagelijkse hoofdpijn, vier soorten: gewone hoofdpijn, migraine, nekhoofdpijn, en pijnstiller afhankelijke hoofdpijn. Verder reageert ze gemakkelijk met allerlei lichamelijke klachten. Ze valt vlot flauw, heeft duizelingen, rugpijn, moeheid en tintelingen in het been. Ze is een fysiek mens, dat is haar aard. Het vervelende is dat er geen systeem in zit. Zonder aanleidingen heeft ze lichamelijke klachten, talloze. Dat is lastig voor een dokter. Je weet dan niet meer wat klachten betekenen; meestal niets, soms veel. We beginnen met vier aanpakken tegelijk.

Wekkerhoofdpijn of slaaphoofdpijn is een zeldzame hoofdpijnsoort, uit de groep van de aanvals­gewijze neuralgieën. De term neuralgieën suggereert dat er veel over bekend is. Dat is niet zo. Het is deftige onwetendheid. Mensen met slaaphoofdpijn zijn 60-plussers, wat vaker vrouwen dan mannen, die op een vaste tijd in de nacht wakker worden van een stevige kloppende pijn overal in het hoofd.

Dokters vinden zeldzaamheden leuk, patiënten niet. Dat geldt ook voor de ‘runners headache’: zeldzaam, leuk voor ons, maar erg vervelend voor sporters. Meestal zijn het duursporters, maar voetballers kan ook. Het is een forse, bonzende hoofdpijn, overal, die minuten tot uren duurt. Soms begint het bij de start, soms tijdens de sport, soms pal er na. Maar bij één persoon treedt het altijd op dezelfde manier op. Het kan zomaar beginnen, ook na een jarenlange hardloop ervaring.

 

Ze barstte van de hoofdpijn, al vele jaren. Haar neuroloog werd simpel van haar, geïrriteerd zelfs. Was hij nota bene druk om haar zeldzame hoofdpijnsoort - een arteritis temporalis - keurig te behandelen, zit ze tegenover hem aan te dringen op een oplossing voor haar gewone hoofdpijn. En achter zijn rug om naar een neuroloog elders die haar neef had aanbevolen als een aardig mens. Alsof het daar om ging, een aardige dokter.

Wantrouwend kijkt ze me aan als ik haar naar de psycholoog wil sturen voor pijn. “Je vind het toch niet psychisch? Jij ook al! Iedereen denkt dat ik me aanstel. Ik heb echt veel hoofdpijn, misselijkheid, nekpijn, sinds die val van de trap. Toch moest ik weer gaan werken van de bedrijfsarts. De teamleider gelooft me ook al niet. Schreeuwende ruzie hebben we gehad”. Ze wordt steeds bozer.

Met migraine triggers bedoelen we factoren die een migraine aanval oproepen, bij sommige mensen, niet bij iedereen. Je hoort ze vertellen over te lang uitslapen, onregelmatige diensten, menstruatie, voeding, schel licht, dat soort zaken. Het zijn allemaal persoonlijke triggers. Moet je je persoonlijke migraine-triggers vermijden? Krijg je dan minder vaak migraine aanvallen? Dat klinkt logisch. Het staat ook in elk leerboek: Maar misschien klopt het niet, zo blijkt uit een klein experiment bij mensen die van flikkerend licht een migraine-aanval kregen.

Soms beantwoord ik brieven van leden van de Hoofdpijn Patiënten Vereniging. Dit was een mevrouw met onbegrepen dagelijkse hoofdpijn die alle pijnstillers geprobeerd had en een aantal keren maandenlang zonder pijnstillers geleefd had, zonder effect. Ze had dus geen pijnstiller hoofdpijn. Verder had ze de fysiotherapeut bezocht, de manueel therapeut, de haptonoom, de tandarts en de kaakchirurg, de neuroloog en de radioloog voor een hersenscan, en een hoofdpijnneuroloog. Niets hielp. Dit was mijn antwoord. Ik vermoed dat het niet het antwoord was wat ze wilde.  

Beste mevrouw,

Anderhalf jaar geleden raakte hij overspannen. Daardoor namen zijn migraine aanvallen toe. Dit leidde tot toenemend medicijn gebruik en daardoor tot meer hoofdpijn. Nu had hij twee hoofdpijnen, migraine en hoofdpijn door de migraine medicijnen. Op advies van zijn huisarts was hij een paar maanden geleden radicaal gestopt met de migraine medicijnen. Dat hielp.

Krijgt men hoofdpijn van veel koffie? Soms wel, maar niet altijd. Laatst sprak ik een 70-jarige dame die minstens 20 jaar hoofdpijn heeft. Lang geleden had een dokter haar gezegd dat ze moest stoppen met koffie drinken. Ze drinkt nog steeds geen koffie, maar heeft nog wel hoofdpijn.

Migraine dooft uit naarmate je ouder wordt. Uitzonderingen zijn er genoeg. Mijn topscoorder is 85 jaar met nog steeds een beetje migraine. Voor vrouwen met migraine is de overgang een onrustige periode. De migraine wordt nogal eens een rommeltje.

U kent het flauwe grapje. Zij legt een aspirientje op het nachtkastje van haar partner ten teken dat de gebruikelijke smoes “Schat, nu niet. Ik heb hoofdpijn” niet geaccepteerd wordt. Andersom kan ook, hoofdpijn van sex.

Wie lange tijd dagelijks pijnstillers slikt voor hoofdpijn, kan hoofdpijn krijgen van die pijnstillers. Dan heb je twee hoofdpijnen door elkaar. Is dit nu een verslaving of mag je dat niet zo noemen? Dit is onderzocht. Maar de antwoorden zijn ingewikkeld.

 Ze zeggen dat spanningshoofdpijn door stress komt. Dokters dachten dat, de mensen dachten dat; vandaar de naam. Dokters dachten dat omdat ze geen betere verklaring hadden. Vroeger schoven dokters alles wat ze niet snapten onder het hoofdstuk spanningen, zoals de pastoor al het onbegrijpelijke onder de voorzienigheid schoof. Nu weten we beter. Mensen met en zonder gewone hoofdpijn, want zo noem ik het nu, hebben gemiddeld even veel stress. Spanningshoofdpijn is dus een verkeerd woord. 

“Het is helemaal niet nodig dat iemand drie dagen in bed ligt met migraine. Zoek net zo lang door tot je een triptan vindt die het binnen twee uur heeft gepiept”. Dit zei ik in een interview in een boek (Noortje Russel, ‘Mijn hoofd en ik’). Een mevrouw schreef: “Dit klopt echt niet, niet voor mij en veel anderen”. Ze was verontwaardigd over zoveel valse hoop Haar migraine, zeker rond de menstruatie, reageert op geen enkel medicijn. Ze voelt zich miskend. Die mevrouw heeft natuurlijk gelijk. Niets is absoluut. Er blijft een groep migrainemensen over de niet goed te helpen is.

Sofie is bijna vier en heeft hoofdpijn. Met haar ouders komt ze binnen, zelfstandig, tussen moeder en vader, niet aan het handje, zonder de schuchterheid van de drie-jarige. Op mijn vragen trekt ze het gezicht ‘Wat een domme vraag, zeg!’ en laat het verder aan haar ouders over. Einde audiëntie. Volgens haar ouders zegt ze nooit uit zichzelf dat ze hoofdpijn heeft. Dus vragen ze haar vaak. Alles bijeen heeft ze waarschijnlijk twee soorten hoofdpijn. Bij de éne speelt ze gewoon door, bij de andere ziet ze er pips uit, ze is dan stiller. In beide gevallen duurt het waarschijnlijk een uurtje of korter. Het zou me niet verbazen als ze later duidelijke migraine en gewone hoofdpijn zou ontwikkelen. Nu valt er niet veel verstandigs van te zeggen. De oorzaak weten de ouders al. Sofie eet slecht en drinkt te weinig.

Nederlanders zijn flinkerds. Ze vinden dat ze flink moet zijn. En medicijnen? Ja maar dat is toch troep, dus die neem je zo min mogelijk. Bij gewone hoofdpijn is deze hekel aan medicijnen slikken, meestal een verstandige opvatting. Maar bij migraine is het niet zo verstandig. Zo sprak ik vorige maand iemand die aan het begin van een migraine aanval net doet alsof het geen migraine is. Ja maar dat kan ik niet gebruiken, een migraine aanval. Dan slikt hij een paracetamolletje. Het is troep, ja, maar je moet toch wat. Het helpt nooit.

In de herstelfase van een migraine-aanval kunnen mensen zich beroerd voelen. Ze spreken dan van zich gekraakt voelen, moe, gapen en slapen. Ze noemen het wel een katergevoel. De hersenfuncties staan op een somber pitje, met tobben, depressief, zich slecht kunnen concentreren, niet veel tegelijk kunnen verdragen tot aan prikkelbaar en mopperen aan toe. Het is voor iedereen anders, als ze het al hebben. Dit is de migraine na-dag, zo noem ik het maar.

Ze had 15 jaar chronisch dagelijkse hoofdpijn, forse hoofdpijn die haar leven nogal beïnvloedde. Ze kon een paar uur per dag gewoon functioneren, maar moest dan rustig aan doen, of zelfs even liggen. ’s Avonds kon ze weer functioneren. Ze was druk met familie, vrijwilligerstaken voor de kerk en haar hobby’s. Toen trof de bedrijfsarts haar dossier aan in een vergeten kaartenbak.

Duitse onderzoekers hebben met vragenlijsten het voorkomen van hoofdpijn vastgesteld onder drie groepen: mensen met een Duitse afkomst, mensen met een Turkse afkomst van de eerste generatie en mensen van de tweede generatie. Het blijkt dat migraine in alle drie groepen even vaak voorkomt, 15%. Mensen met een Duitse afkomst en die met een tweede generatie Turkse afkomst hebben dezelfde percentages voor gewone spanningshoofdpijn (25%), chronische hoofdpijn (2-4%) en voor dagelijkse hoofdpijn door dagelijks pijnstiller gebruik voor die hoofdpijn (1,5%). De eerste generatie Turkse immigranten hebben veel vaker gewone hoofdpijn (50%), chronische hoofdpijn (25%) en pijnstiller-overgebruik hoofdpijn (17%).

Met Botox injecties kun je rimpels weg krijgen. Het helpt ook voor extreem zwetende oksels en het is uitgeprobeerd voor hoofdpijn. Botox is een afkorting van BOtuline TOxine. Dit is het gif van de bacterie die gedijt in rotte lijken van watervogels, in warm buitenwater. Dat botuline toxine is een zenuwgif. Het verlamt de zenuwen, net zoals curare dat doet. Curare krijgt u als u geopereerd moet worden en helemaal slap in narcose moet liggen. Botuline toxine is het giftigste stofje op aarde.

Het knappe van James Bond is dat hij altijd de klap met ijzeren staaf ziet aankomen, ook als de boef achter zijn rug uit de bosjes opduikt. James doet evenmin domme dingen. Veel migraine patiënten zien hun aanval niet aankomen en doen wel domme dingen. Die ijzeren staaf die James Bond vaardig ontwijkt komt in de vorm van een migraine aanval hard op hun hoofd terecht, onverwacht. Migraine komt dan dubbel hard aan. Een migraine-aanval is pittig. Maar het is te doen als je weet wanneer deze toeslaat, wat je moet doen, en wanneer het over is. Van voorspelbaar, eindig leed kan een mens een hoop hebben. Volstrekte onverwachte migraine-aanvallen, dat is zwaarder.

Zijn migraine mensen gevoelige types? Zeker, dat zijn ze, maar niet in de zin van lichtgeraakt, of gauw van slag bij tegenslag. Migraine mensen hebben hypergevoelige zintuigen. Tijdens een migraine aanval zijn ze vaak overgevoelig voor geluid, voor licht of voor beide. Ze liggen dan het liefst in het donker met de TV uit. Verder zijn ze gevoelig voor geuren. Parfumgeuren of gewone kookgeuren worden door sommige migraine mensen tijdens de aanval slecht verdragen. Buiten een migraine aanval kunnen ze ook gevoeliger zijn voor zintuiglijke indrukken. Schel zonlicht of licht van neonbuizen vinden veel migraine mensen niet prettig, ook zonder hoofdpijn. Bepaalde geuren vinden ze nooit prettig. Zo’n wolk parfum waar je in loopt als je op straat benedenwinds van een al te scheutige dame loopt is al niet aangenaam voor normale mensen.

Ziektes, ook de ernstige, presenteren zich in het begin nogal vaag. Je herkent ze niet.

Het helpt daarom niet om bij elke onduidelijke klacht in het wilde weg uitgebreid onderzoek te doen. Je ziet bijvoorbeeld de tumor nog niet op de foto. Je weet zelfs niet waar je zoeken moet, want de klachten geven geen houvast.

Elders is het mode een total body scan te laten doen,

Ze schreef dat ze niet meer geïnvalideerd was door haar hoofdpijn. Als dat haar toch eens eerder was overkomen, hoe had haar leven er dan uitgezien? Nu kan ze weer leven zonder onverwachte hevige hoofdpijnaanvallen, zonder die dreiging. Opgebloeid, zou je kunnen zeggen, na 70 jaar hoofdpijn. Want zolang had ze migraine, elke week, dagenlang,

Ze heeft altijd hoofdpijn aan het eind van een werkdag. ‘s Ochtends staat ze zonder hoofdpijn op. Ze dacht eerst aan kou. Nederlanders denken altijd aan kou als oorzaak voor alles. Maar een warme muts op de fiets hielp niet. In de zomer was het hetzelfde als ‘s winters, al jaren. Nooit last in het weekend of op vakantie.

Waarom heb ik hoofdpijn? Boeken vol zijn er over geschreven, jaren zoeken en honderden euro’s. Is het stress? Of toch de hazelnoten? Dit zijn de gebruikelijke ‘waarom-vragen’ voor een hoofdpijnmens.

Kun je hoofdpijn krijgen van de waarom-vraag? Michel had tien jaar soms wat hoofdpijn. Nu heeft hij flinke hoofdpijn elke dag.

Mevrouw T. is 75 jaar en heeft nu 60 jaar hoofdpijn. Ze heeft haar leven lang migraine aanvallen gehad, twee keer per maand. Haar aanvallen duren drie volle dagen, op haar 15e en nu nog steeds op haar 75ste verjaardag. Dit heeft haar leven getekend, want niets hielp daartegen. Ze lag tweemaal drie dagen per maand brakend op bed, met forse bonzende hoofdpijn. Elk bewegen deed pijn.

Buikmigraine is een kwaal van kinderen. Het is migraine met buikpijn in plaats van met hoofdpijn. Het lijkt in alles op migraine. Die kinderen worden opeens beroerd en je ziet ze snel pips worden. Zomaar, zonder aanleiding, tijdens het spelen. Doorhollen helpt niet, zoals bij gewone hoofdpijn.

Pijn kun je verzachten met medicijnen; behandelen heet dat. Suggestie kan ook goed helpen. Denkt u maar aan het kusje op de knie bij het kind dat lelijk gevallen is. U doet er een pleister op, met een berenplaatje. Met berenplaatjes helpen ze het beste.

De pijn een naam geven is ook een soort behandeling, en adviezen natuurlijk, die geven dokters graag.

Een hoofdpijnlijder heeft een ongewenste relatie met zijn hoofdpijn. De hoofdpijn dringt zich op, als een stalker, aan de hoofdpijnlijder. Met een beetje geluk is de stalker voorspelbaar, maar hij blijft een stalker, die je ongevraagd lastig valt. Die ongewenste relatie tussen hoofdpijnlijder en de hoofdpijn kan zo lang duren dat ze vertrouwd wordt.

Migraine verandert vaak in de loop van de jaren. Heel langzaam verandert het beeld. In een migraine carrière van 40 jaar beleef je dus allerlei types. Daarom vertellen mensen met migraine verschillende versies van hetzelfde verhaal. De aantallen migraineaanvallen nemen af of toe. Het braken verdwijnt, of komt er bij. De aanval wordt geleidelijk korter of langer, tot het drie dagen duurt.

Hoofdpijn houdt soms een boodschap over jezelf in, soms niet. Meestal niet eigenlijk.

Neem nu clusterhoofdpijn. Deze pijn komt zonder aanleiding. Elke nacht heb je hevige korte pijnaanvallen, maandenlang, tot de hoofdpijn plotseling weg is. Clusterhoofdpijn gaat zijn eigen gang. Daar zit geen psychologie bij. Clusterpatiënten hoeven zich niet af te vragen wat ze verkeerd doen, ze hebben geen invloed op hun pijn. Ze moeten alleen oppassen dat ze niet wanhopig worden.

Migraine is één van de hoofdpijnsoorten. Migraine heeft één nadeel: het doet erg pijn en je bent er erg ziek van. Migraine heeft ook één voordeel: het gaat weer over na een dag, soms twee, en een enkele keer drie dagen.

Suzan van 20 jaar heeft dat voordeel niet.

Dagelijkse hoofdpijn, dat heeft hij. We zetten op een rijtje wat hij heeft gedaan om er van af te komen, de afgelopen 18 jaar. Dat is een hele lijst: pijnstillers van de drogist, de dure Vogel potjes, homeo­pathische druppeltjes. En de natuurarts, de acupuncturist, de halfedelsteen, het nieuwe bed, vroeg naar bed.

Krijg je van stress een migraine aanval? Sommige migraine-mensen denken dat, en dat blijkt ook zo te zijn. Ze blijken het te denken, bedoel ik. Maar stress is het niet. In een onderzoek naar stress en migraine vulde een aantal mensen met migraine wekenlang slimme vragenlijsten in tot hun eerstvolgende migraine aanval.

Gewone migraine mensen krijgen hun aanval met één of meer tabletten onder de duim. Ze nemen gas terug, wachten tot de medicijnen helpen, en gaan in een lage versnelling weer door. Komt de migraine weer terug, dan nemen ze een tweede tablet, parkeren even en rijden rustig door.

Er zijn ook mensen die hun migraine aanval zien als een slagboom in hun agenda.

Vijf jaar is ze en ze heeft hoofdpijn. Alles op een rijtje gezet moet dit migraine zijn. Je ziet het aan haar: ze zit stil, ziet pips en wil niet eten. Het liefst ligt ze in het donker. Na een uur of drie komt ze overeind en gaat vrolijk spelen, alsof er niets gebeurd is.